Belem w Lizbonie – perełka architektury i smakołyki

 

Dziś zabieram Cię w miejsce, gdzie Ocean Atlantycki wita się z Portugalią, u ujścia rzeki Tag, do Belem w Lizbonie . Zobaczysz jak Wielkie Odkrycia Geograficzne XV wieku wpłynęły na architekturę i gdzie powstały portugalskie słodkości.

Mały kościółek położony tuż przy porcie rybackim, poświęcony Najświętszej Maryi w epoce zamorskich wypraw rozrósł się w ogromny klasztor hieronimitów – Jeronimos Monastery.  Nazwa dzielnicy – Belém pochodzi od Betlejem (is derived from).

Następnie wybudowano wieżę strażniczą (watchtower) – Wieża Belem (Torre de Belém ). Po zakończeniu budowy, w okolicznym sąsiedztwie powstało wiele dworów z przynależnymi do nich majątkami ziemskimi (manor).

Dzięki temu, że Belem w Lizbonie prawie nie ucierpiało podczas trzęsienia ziemi w 1755 r. (suffer the least destruction) możesz oglądać je teraz, takim, jakie było 5-6 wieków temu. Belem jest zestawieniem (juxtaposition) historycznych budowli i narodowych symboli. Słynie także z jedynego w swoim rodzaju cukiernictwa (confectionery) “pastel de Belém” , ale to zostawimy sobie na deser.

Wycieczkę do Belem w Lizbonie lubię zaczynać – bo byłam tu już wielokrotnie (many times) –  idąc brzegiem Tagu, w stronę Atlantyku. Po prawej stronie zza drzew wyłania się na wysokiej kolumnie (emerge) Vasco da Gama, bohater całego świata. Patrzy on w dal (gaze into infinity), tam, gdzie ocean, z nostalgią czy z dumą?

Podążam za jego wzrokiem. Na horyzoncie świta coś jakby dziób karaweli (prow of a caravel) z postaciami wyglądającymi nieodkrytych lądów.

 

belem w lizbonie

Belem – Wieża, Pomnik Odkrywców

 

Pomnik wielkich odkrywców nieodkrytych lądów

Pomnik Odkrywców (Padrão dos Descobrimentos ) stoi na brzegu rzeki Tag, gdzie statki wypływają, żeby odkrywać nowe krainy. Pomnik wysławia (memorial celebrates) epokę wielkich odkryć portugalskich w XV i XVI wieku. Został zbudowany na Wystawę Światową w Portugalii w 1940 r. Potem został zburzony (monument was demolished). Dopiero w 1960 r. powstał nowy pomnik z cementu i różowego kamienia (rose-tinted stone).  

52 metrowej wysokości pomnik stoi prostopadle do rzeki Tag (stand vertically). Pomnik przypominający dziób karaweli (prow of a caravel), z Henrykiem Żeglarzem na przedzie. Po obu stronach pomnika są ramy z 16 postaciami na każdej – z jednej wielcy żeglarze, z drugiej monarchowie, naukowcy i misjonarze epoki odkryć.

Lubię patrzeć na ten pomnik i wyobrażać sobie statki odpływające w nieznane, ludzi machających na pożegnanie. Idę dalej, wzdłuż wybrzeża. Słońce nieustannie świeci dodając blasku temu miejscu (cast a glow). 

  

Strażnica z bogatymi zdobieniami

Wieża Belem wybudowana w XVI wieku jest wybitnym przykładem (prominent example) portugalskiego stylu manuelińskiego. … czyli? … najprościej – bogato zdobiona wzorami roślinnymi, morskimi. Wieża była budowana w XV w. na małej wysepce. Jednak trzęsienie ziemi w 1755 r. i czas zmieniły bieg rzeki (river was redirected). Obecnie wieża jest nad samym brzegiem (is integrated into the riverbank) .

Prostokątna wieża (rectangular tower) z kopulastymi wieżyczkami armatnimi (domed turrets) kryje w sobie lochy (dungeons of the tower), które przez długi czas służyły za więzienie, a wyższe piętra za urząd celny (custom service) dla przypływających statków.

Odbijając od brzegu maszeruję w stronę budowli rozłożystej, zbudowanej z jasnego kamienia. Słońce tak świeci, że klasztor aż błyszczy, a oczy bolą.

belem w lizbonie

Belem – kościół

 

Podatki od wypraw i gwieździste sklepienia.

Klasztof Hieronimitów (Jerónimos Monastery) jest wybitnym przykładem (prominent example) późnego stylu manuelińskiego – wysokie sklepienia (high vault) oparte na smukłych kolumnach (slender columns), bogate zdobienia z wpływami zamorskich wypraw.

Budowa klasztoru rozpoczęła się w 1501 r. i trwała sto lat. Pierwotnie projekt był finansowany z pieniędzy uzyskanych z zamorskich podróży (money obtained from), a dokładnie 5 procent z uzbieranych podatków handlowych (tax on commerce) z Afryki i Orientu. Napływ bogactwa (influx of riches) sprawił, że wizje architektów były nieograniczone. Dzięki temu mogę teraz oglądać złożone motywy rzeźbiarskie (complex sculptural themes) zawierające w sobie (incorporating) elementy morskie i orientalne – odkryte podczas zamorskich wypraw (naval expedictions).

Do kościoła wchodzę przez bogato zdobione wejście boczne (ornate side entrance). Patrzę do góry w zachwycie. Rzeźbione figury we wnękach (carved figures in niches), mnóstwo wieżyczek (pinnacles) i figura Henryka Żeglarza. Ponad drzwiami wyrzeźbione sceny z życia św. Hieronima, jak np. święty wyjmował kolec z łapy lwa. Jeszcze wyżej ukazuje się Święta Maria z Betlejem z Michałem Archaniołem. Cały portal jest otoczony oknami oprawionymi w bogatą sztukaterię (decorated mouldings). Nie mogę się nadziwić dokładności, cierpliwości i talentu rzeźbiarzy. Arcydzieło! (masterpiece).

Trzy nawowy kościół (three-aisled church) z wykuszami pod każdym sklepieniem (bays under a single vault). Stojąc w jego końcu wydaje się ogromny, a jak patrzę do góry widzę gwiezdne sklepienia (stellar vaulting). Kolumny o wysokości 25 metrów, smukłe (slender), udekorowane (bedecked with) kwiatowymi i geometrycznymi wzorami (floral and arabesque elements). Królewskie grobowce opierają się na (royal tombs rest on) marmurowych słoniach. Brzmi jak bajka? Wygląda też tak niesamowicie. Ogromny budżet i zachwyt orientem zrobiły swoje.

belem w lizbonie

Belem – klasztor hieronimitów

 

Klasztorne łakocie

Teraz wchodzimy w spokojniejszą część. Po pierwsze dlatego, że wstęp jest płatny, więc automatycznie mniej turystów, po drugie klasztor (monastery) jest niższy i bardziej zaciszny.

Zbudowany w kwadracie z szerokimi łukami i oknami. Bogato zdobione narożne filary wraz z wnękami tworzą szerokie arkady (broad arcades). Klasztor pełnił też funkcję reprezentacyjną, przez swe bogato zdobione wnętrza wzbogacone o dynastyczne motywy (dynastic symbolic motives) pokazujące potęgę Portugalii.

Jeśli masz jeszcze siły w nogach, to po odrestaurowaniu klasztoru w 1850 r. w zachodnim skrzydle powstały (in the west wing were established) muzeum archeologiczne i morskie (Museu Nacional de Arqueologia i Museu da Marinha). Polecam szczególnie muzeum morskie z makietami XV wiecznych statków i mapami wypraw.

Jak już Ci trudno, to na koniec zostawiłam dla Ciebie klimatyczną, chociaż sporą w rozmiarach kawiarnię z jednymi z najsmaczniejszych portugalskich ciastek – „pastel de nata”.

Pastel de nata – ciastka tworzone przez mnichów w Klasztorze Hieronimitów od XVIII wieku. Skąd pomysł na takie ciasteczka? W XVIII mnisi zużywali dużo białek z jajka (egg-whites) do krochmalenia habitów (starch clothes). Resztki (leftovers) – żółtka (yolk) wykorzystywali do przygotowywania deserów. „Pastel de nata” są zrobione z masy jajecznej i ciasta francuskiego (flaky pastry) . W kolejnych wiekach mnisi szukając dochodu (revenue) zaczęli sprzedawać ciastka, potem recepturę odsprzedali lokalnej firmie.

Rozpisałam się, wiem. Jednak nie chciałam nic pominąć. Chciałam pokazać Ci piękno, wielkość i znaczenie Belem w Lizbonie . 

Mam nadzieję, że przyjemnie było zwiedzać dzielnicę Belem w Lizbonie i przy okazji w Twoim słowniku pojawiło się kilka pożytecznych angielskich zwrotów.

Powodzenia,
Ela

 

Angielskie słówka i zwroty, które pojawiły się w tekście:

 

nazwa pochodzi od – name is derived from

wieża strażnicza – watchtower

majątek ziemski – manor

nie ucierpiało – suffer the least destruction

zestawienie – juxtaposition

cukiernictwo – confectionery

wielokrotnie -many times

wyłaniać się – emerge

patrzeć w dal – gaze into infinity

dziób karaweli – prow of a caravel

pomnik wysławia – memorial celebrates

został zburzony – was demolished

różowy kamień – rose-tinted stone

stać prostopadle – stand vertically

roztaczać łunę – dodać blasku

wybitny przykład – prominent example

zmienić bieg rzeki – river is redirected

połączony z brzegiem rzeki – integrated into the riverbank

prostokątna wieża – rectangular tower

wieżyczki armatnie – domed turrets

lochy wieży – dungeons of the tower

urząd celny – custom service

wybitny przykład – prominent example

wysokie sklepienie – high vault

smukłe kolumny – slender columns

pieniądze uzyskane z – money obtained from

podatek handlowy – tax on commerce

napływ bogactwa – influx of riches

złożone motywy rzeźbiarskie – complex sculptural themes

zawierające – incorporating

zamorskie wyprawy – naval expedictions

zdobione wejście boczne – ornate side entrance

rzeźbione figury we wnękach -carved figures in niches

wieżyczki – pinnacles

bogata sztukateria – decorated mouldings

arcydzieło – masterpiece

trzy nawowy kościół – three-aisled church

wykusze pod każdym sklepieniem – bays under a single vault

gwiezdne sklepienie – stellar vaulting

smukłe i udekorowane – slender and bedecked with

kwiatowe i geometryczne wzory – floral and arabesque elements

królewskie grobowce opierają się na – royal tombs rest on

klasztor – monastery

szerokie arkady – broad arcades

dynastyczne motywy – dynastic symbolic motives

w zachodnim skrzydle powstały – in the west wing were established

białko jajka – egg-whites

krochmalić ubrania – starch clothes

resztki – leftovers

żółtko – yolk

ciasto francuskie – flaky pastry

dochód – revenue